Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet, Türk milletine çağdaşlaşma yolunda yeni bir dönemin kapılarını aralamıştır.

CUMHURİYET’E UZANAN SÜREÇ

Osmanlı İmparatorluğu 1876 yılına kadar mutlak monarşiyle, 1876–1878 ve 1908–1918 yılları arasında ise meşrutî monarşiyle yönetiliyordu.

I. Dünya Savaşı’ndaki yenilginin ardından Anadolu işgal edildi. Bu işgale karşı halk, Mustafa Kemal Paşa önderliğinde Millî Mücadele’yi başlattı ve Ekim 1922’de zafer kazanıldı.

Bu süreçte 23 Nisan 1920’de Ankara’da toplanan Büyük Millet Meclisi, 20 Ocak 1921’de kabul ettiği Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile egemenliğin millete ait olduğunu ilan etti. 1 Kasım 1922’de ise saltanat kaldırıldı ve ülke meclis hükümetiyle yönetilmeye başlandı.

“CUMHURİYET” SÖZÜ İLK KEZ ERZURUM’DA DİLE GELDİ

27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyeti’nin istifası üzerine yeni bir hükümet kurulamayınca Mustafa Kemal Paşa, yönetim biçiminin Cumhuriyet olması gerektiğini belirten bir yasa değişikliği taslağı hazırladı. Bu tasarı, 29 Ekim 1923’te Meclis’e sunuldu.

Aslında Atatürk, “Cumhuriyet” fikrini ilk kez 20 Temmuz 1919’da Erzurum’da yakın çevresine açıklamıştı. Erzurum Kongresi sırasında Mazhar Müfit Kansu’nun yönetim biçimiyle ilgili sorusuna “Zamanı geldiğinde hükümet şekli Cumhuriyet olacaktır.” diye yanıt vermişti.

HAZIRLIK, DEĞİŞİM VE İNKILAPLAR

Atatürk, inkılapların sağlam temeller üzerine kurulabilmesi için önce ülkenin şartlarını olgunlaştırdı.

Millî Mücadele boyunca millî irade ve hâkimiyet kavramları ön plana çıkarıldı; Meclis toplandı, önemli yasalar peş peşe çıkarıldı. Cumhuriyet fikri ise zamanı geldiğinde, kamuoyunda olgunlaşmış bir zemin üzerinde ilan edildi.

CUMHURİYET’İN İLANI VE COŞKULU KUTLAMALAR

29 Ekim 1923’te yapılan uzun görüşmelerin ardından Meclis, Cumhuriyet’i ilan etti.

Ankara’da “Yaşasın Cumhuriyet!” sesleri yankılanırken, 101 pare top atışı ile yeni devletin doğuşu halka duyuruldu.

29 EKİM’İN BAYRAM İLANI

Cumhuriyet ilan edildiğinde 29 Ekim henüz resmî bir bayram değildi. Ancak halk, 29 Ekim gecesi ve ertesi gün sokaklarda büyük bir coşkuyla kutlamalar yaptı.

26 Ekim 1924 tarihli kararnameyle Cumhuriyet’in ilanı özel bir törenle kutlanmaya başladı.

2 Şubat 1925’te Dışişleri Bakanlığı’nın önerisiyle 29 Ekim’in Millî Bayram olması teklifi hazırlandı. Teklif, 19 Nisan 1925’te TBMM tarafından kabul edildi.

“Cumhuriyetin İlanına Müsadif 29 Teşrinievvel Gününün Millî Bayram Addi Hakkında Kanun” ile 29 Ekim, resmen Cumhuriyet Bayramı ilan edildi.

O tarihten bu yana, Cumhuriyet Bayramı her yıl yurt içinde ve dışında aynı gurur ve heyecanla kutlanmaktadır.