banner4

banner5

Cumhuriyet demek, demokrasi demek değildir

BURSA 12.01.2021, 11:22 12.01.2021, 11:28
Cumhuriyet demek, demokrasi demek değildir
banner11

Ülkemizde bir kesim cumhuriyet öncesini yok sayar. Buna reddi miras denir. Oysa Cumhuriyeti hatta yeni devleti kuran kadro Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları Osmanlı paşalarıdır. Selçukludan bayrağı teslim alıp Viyana önlerine kadar giderek, altı asır “düveli muazzama / büyük devletler” liginde yer alan, bu dönemde uzunca bir süre tek süper güç olarak dünyaya nizam veren devlettir Osmanlı.

Osmanlı bir imparatorluk idi ve sistem padişahlık (monarşi idi). 1876 yılında birinci meşrutiyetin ilanı ile anayasal düzene geçilerek Padişah ve Meclisin olduğu bir sistem (Meşruti monarşi / anayasal monarşi, parlamenter monarşi) kabul edilmiştir. Bu sistemle padişahın yetkileri kısıtlanmıştır. (okul kitaplarında astığı astık, kestiği kestik diye anlatılan bir padişahlık yoktur.)

Cumhuriyet rejiminde yönetim (başkan, şef, cumhurbaşkanı)  seçim yoluyla olur, hanedanlık yoluyla bir devir söz konusu değildir. Türk dil kurumu bu sözcüğü “Milletin, egemenliği kendi elinde tuttuğu ve bunu belirli süreler için seçtiği milletvekilleri aracılığıyla kullandığı yönetim biçimi” olarak açıklar.

Rejimleri İnsan hakları, hukuk ve demokratik gelişmişlikleri ile değerlendirmek zorundayız. Bunu yapmazsak yirminci yüzyılın en çok eleştirilen yönetimlerini, hatta yerden yere vurulan liderlerini baş tacı etmiş oluruz. İsimler noktasında açalım biraz. Eski Varşova paktı birlikteliği SSCB, Hitler’li Faşist Nazi Almanya’sı cumhuriyetti. Bu günkü İran, Saddam’ lı Irak, Kaddafi Libya’sı birer cumhuriyet rejimidir. Hele hele insan kasabı Stalin yine aynı rejimin liderlerindendir. Ama her iki taraf birbirini çok sert şekilde eleştirmiştir. Buna karşın demokrasi çıtası çok yüksek olan başta Birleşik krallık İngiltere ve Avrupa’da İskandinav ülkeleri gibi birçok ülke monarşidir.  

Peki diyerek cumhuriyeti nasıl ilan ettik ve ilk Cumhurbaşkanı seçimini nasıl yaptık ona bir bakalım. Tarihçi yazar Mustafa Armağan “1923’ün 28 Ekim gecesi cumhuriyeti Meclis’te bir baskın şeklinde ilan ettirmek için anayasa değişikliğine onay verecek vekillerle TBMM’nin toplaması kararlaştırılır. 29 Ekim günü üye tam sayısı 333 olan Mecliste sadece ve sadece 159 vekil hazırdır. 158 vekilin oyu ile cumhuriyet ilan edildi ve kanun daha Resmi Gazete’de yayımlanmadan, Cumhurbaşkanı seçimi yapılır. Burada da 158 vekil oyu vardır.”  Ak Partili bir cumhurbaşkanı seçilmesin diye 367 gibi bir uydurma yorumla, siyasi krize ortak olan dönemin Anayasa Mahkemesi kararı bile o seçime “işte örnek alınacak olayı buldum edasıyla”  bakar ve cesaret alır.

Şöyle ki; 333 milletvekili olan bir mecliste salt çoğunluk için (yarıdan bir fazlası) 167 milletvekili oyuna gerek vardır. Buna mukabil meclis salt çoğunluğun altında 159 vekille toplanmış, 158 oyla Cumhuriyeti ilan etmiş ve Cumhurbaşkanı seçmiştir.

Bu seçimin ben yaptım oldu çizgisinde bir seçim olduğu inkar götürmez amma “1920 Meclisinde Müdafaa-i Hukuk Grubu olarak adlandırılan grup, “teşkilatlı ve liderli” gruptu. Nutuk’ta da belirtildiği gibi “teşkilatsız ve başsız” olan II. Grup, kaçınılmaz olarak I. Grup karşısında mağlup olmuştur. Normal şartlarda mecliste bulunan ikinci grup teşkilatlı ve liderli olabilseydi; bu sonuçlar alınabilir miydi?

Kolay kolay alınamazdı.

Bundan sonrası tek parti döneminde çorap söküğü gibi gelmiştir. Dünya bir cihan harbi sonrasını yaşadığı için, demokrasi rüzgarları ikinci dünya savaşı sonrası gibi güçlü esmiyordu. Bizde de katı ve dayatmacı idare tarzı ve bu günden o günlere bakınca;  göstermelik seçimler yapıldığını görürüz.

Ne demek istiyoruz biraz açalım, 1923-1943 döneminde yapılan seçimlerde toplam 1037 milletvekili seçiliyor. 1032’si parti kimi seçtirmek istiyorsa onlar seçilmiştir. Sadece 5 milletvekili parti dışı seçilmiştir. Bunun neresi hür ve serbest seçimdir? Neresinde demokratik yarış vardır.

Keza Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Atatürk 1927, 1931 ve 1935 seçimlerinde karşısında rakip yoktur ve ittifakla seçilmiştir. İsmet İnönü 1938, 1939, 1943 seçimlerinde rakipsizdir ve ittifakla seçilmiştir. 1946 seçimlerinde ise ikinci dünya savaşı sonrası kurulan Yenidünya sisteminde yer alabilmek için batının dayatması sonucu zorunlu olarak çok partili sisteme geçilmiştir. Burada da dünya siyasi tarihine girecek bir hokkabaz seçim sistemi yapılmıştır. (Açık oy gizli sayım) CHP Kenan Evren’in bir TV beyanatında söylediği gibi” CHP o seçimi çalmıştır.” (sözü edilen genel seçim 21 Temmuz 1946)                                                                                  

Cumhurbaşkanlığı için 5 Ağustos 1946 yılında ise Demokrat Parti Fevzi Çakmak paşayı İsmet İnönü’nün karşısına rakip çıkarmıştır. İki hafta önce yapılan açık oy gizli tasnifli seçimde Mecliste CHP, çoğunluğu cebren ve hile ile aldığından İnönü seçimi kazanmıştır.

                                                                                                                                  

İlk seçildiğinde İnönü’ye destek son seçiminde ise rakip olan bir Fevzi Çakmak “Mustafa Kemal Atatürk ölünce ertesi gün (11 Kasım 1938) yapılan baskın seçime tek aday olarak İnönü girdi ve silah zoruyla seçildi. Fevzi Çakmak’ın bu işte günahı büyüktür ve sonradan İnönü’yü bu milletin başına musallat ettiği için pişmanlık duymuştur”. (Mustafa Armağan)

Bu güne kadar 21 Cumhurbaşkanlığı seçimi ile 12 Cumhurbaşkanı seçtik Erdoğan’a gelene kadar yapılan CB seçimleri çok sancılı ve tartışmalı geçmiştir. Dayatmalar mecbur bırakmalar, yaşanmıştır. 1960 darbe sürecinde meclisi açmayız, seçim sonuçlarını kabul etmeyiz tehditleri, Ali Fuat Başgil ise resmen tehdit edilmiştir sonuçta Cemal Gürsel seçilmiştir.

Orta yol aday Fahri Korutürk’ün seçildiği 1973 CB seçimi öncesi “Faruk Gürler’i seçmezseniz tankla sizi ezeriz”, liderlere askerden ölüm tehditleri yapılmıştır.

Kenan Evren kendisini 1982 anayasası ile seçtirmiştir. E-Muhtıra ve Anayasa Mahkemesinin 367 kararı gibi vesayetin zifiri karanlığı yaşandı bu ülkede.

1924 ve 1961 Anayasalarında CB seçilmek için parlamenter olma şartı vardı.

1982 anayasasında ise Meclis dışından da (üye tam sayısının beşte bir teklifi ile) aday olmak mümkündü. Fakat bu üç anayasada da seçimi TBMM yapıyordu. Anayasada 207 yılında yapılan değişiklikle CB seçiminin TBMM’de değil halkoyu ile yapılması kararlaştırılmış 10 Ağustos 2014 tarihinde yapılan seçimi Erdoğan birinci turda kazanmıştır.                                              

2017 yılında yapılan referandumla CB hükümet sistemine (Başkanlık) geçilmiş ve

24 Haziran 2018 tarihinde yapılan seçimleri yine Erdoğan birinci turda kazanmıştır.

Halkoyu ile yapılan CB seçimlerinden sonra bir kesimin yaptığı tartışma şudur.

Son iki seçim seçilmiş cumhurbaşkanı, diğerleri TBMM tarafından atanmış Cumhurbaşkanı gibi duruyor.

Yorumlar (0)
13°
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 24 Ocak 2021
İmsak 06:45
Güneş 08:12
Öğle 13:21
İkindi 15:56
Akşam 18:19
Yatsı 19:41
Günün Karikatürü Tümü
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 19 41
2. Fenerbahçe 19 39
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Trabzonspor 20 33
6. Alanyaspor 19 31
7. Hatayspor 19 31
8. Karagümrük 19 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Bursaspor 18 30
7. Tuzlaspor 17 30
8. Ankara Keçiörengücü 17 28
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 17 44
2. Real Madrid 19 40
3. Sevilla 19 36
4. Barcelona 18 34
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 19 28
8. Real Betis 20 27
9. Cádiz 20 24
10. Levante 19 23
11. Getafe 18 23
12. Celta de Vigo 19 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 19 20
15. Real Valladolid 20 20
16. Eibar 19 19
17. Deportivo Alaves 20 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 19 16
20. Huesca 20 13