Osmanlı döneminde 1876 birinci meşrutiyetin ilanı ile parlamenter sisteme ilk adımı atmıştık. Rejim monarşi (Padişahlık, krallık), sistem (meşruti monarşi) parlamenter sistemdi. Halkın anlayacağı dilde yazmak gerekirse; İlk Osmanlı anayasası “Kanuni esasi” ile Padişahın yetkileri çerçeve altına alınıp İki Meclisli bir sisteme geçilmişti Meclisi mebûsan halk tarafından seçilen meclis ve padişah tarafından atanan Ayan meclsi, (Ayan 1960-1980 arası görev yapan senato gibi bir meclisti. Kanunları denetler, gereğinde iade ederdi.) Yapılan seçimlerde 69 Müslüman (tamamı Türk değildi) 46 gayrimüslim seçilmişti. O meclis Abdülhamit’in karşı olmasına rağmen Osmanlı Rus savaşını başlatmış, Ruslar Yeşilköy’e kadar gelmiş İstanbul’a dayanmıştı. Abdülhamit o Meclisi askıya aldı da devleti 33 sene daha ayakta tutabildi
Parlamenter sistemde yürütme organı (hükûmet) meşrutiyetini (geçerliliğini)
yasama organından (Meclisten) alır. Güven oyuna muhtaçtır. Milletvekillerinin nazını çekmek zorundadır. Gensoru ile hükümetler düşürülebilir. Bunu önlemek için parti liderlerinin, liyakattan ziyade sadakat sahibi vekilleri listeye yazması olağan hale gelir. Böyle olunca da Meclisin Hükûmeti kontrol etmesi kağıt üzerinde bir kural olarak kalır. 2017 referandumu ile Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçtik.
Yasama, yürütme ve yargı organlarının birbirlerinden kesin bir şekilde ayrıldığı başkanlık sisteminde doğrudan halk tarafından seçilen başkan, hem hükümet hem de devlet başkanlığı görevini yürütür. Meşruiyetini de meclisten değil halktan alır
Gazeteci Fikret Bila’nın aktardığına göre Kenan Evren 1990 yılında başkanlık sistemi ile “Bana teklif edildi ama kabul etmedim, çünkü bizde demokrasi henüz yerleşmiş değil, padişahlıktan geliyoruz, tarihten gelen bir alışkanlık var. başkanlık sistemini kabul etseydik, korkarım demokrasiden ayrılıp diktatörlüğe doğru bir kayma olabilirdi." Bu zırvalamanın neresini düzelteceksin? Hangi sistem olursa olsun kendisi süngü ve dipçik zoruyla seçileceği için rahattı, anayasa oylamasıyla kendini CB seçtirmiştir. Padişahlıktan geliyoruz diye demokrasiden ayrılmak dikta rejimine geçmek ne demek? Bu gün Avrupa’da İngiltere dâhil birçok ülkede monarşi vardır ama diktatörlük yoktur, demokrasi vardır. Bizdeki mesele şu idi: İktidara kim gelirse gelsin iktidar alanı vesayetin çizdiği alandı. 82 anayasası ile bunu pekiştirdiler.
Başkanlık sistemi ile ilgili 17 yılını Çankaya köşkünde geçiren ve anılarını "Bıçak sırtı; Çankaya Köşkü Yılları" adı ile kitaplaştıran Ali Baransel'e göre "Türkiye Başkanlık sistemi ile yönetilseydi geçmişte karşılaştığımız birçok sorun ve askeri darbeler olmazdı. "1973'ten 1980'e kadar 7 yıl sistemi yavaşlatan, kalkınmayı engelleyen, siyasi krizlere neden olan koalisyonlar dönemidir. 7 yılda tam 8 hükümet kuruldu. Güvenoyu alamayan hükümetler , (ikinci Ecevit hükümeti) Ekonomi çıkmazda, kasada para yok. Anarşi ve terör tavan yapmıştı. Ben bunları Çankaya Köşkü'nde yaşadım. Toplum bu sorunların çözümünü Cumhurbaşkanından bekliyordu. Ama yetkileri sınırlıydı. İcranın başında koalisyon hükümetleri vardı. Eğer o dönemde Başkanlık Sistemi olsaydı 12 Eylül darbesi olmazdı. Tespitini yapar.
Bu anayasa ile TBMM tarafından seçilen Reisicumhurlardan Özal ve Demirel güçlü birer siyasi kişilikti. Türkiye’de siyasete istikamet veriyorlardı. Anayasa mahkemesi başkanlığından gelen A.Necdet Sezer ise; literatürde aranan şekliyle parlamenter sisteme tıpatıp uyan sönük bir kişilikti. Nitekim başlarda sembolik konumunu korudu. 57.hükümet döneminde bir anayasa fırlatma kavgası yaşanmıştı ama sonrasında sembolik kaldı. Ak Parti iktidara gelince; yetkilerini katı bir biçimde uyguladı. Devlette atama sistemi resmen frenleniyordu. Üçlü kararnameler çok kere geri döndüğü için, uzun süre köşk onayı istemeyen vekâleten atamalarla işler yürütülüyordu.
Bürokratlar hakkında kariyerine, liyakatine bakmak yerine apartman kapıcılarından istihbarat alınıyordu, (karısının başı örtülü mü, çocukları hangi okula gidiyor gibi) mesela TRT Genel Müdürlüğü'ne atama kararnamesi Sezer’den dönen Başbakanlık Müsteşar Yardımcısı Ruhi Özbilgiç hakkında, oturduğu evin kapıcısından istihbarat toplandığı ortaya çıkmış, kapıcı İdris Çiftçi olayı doğrulamıştı. O vakitler Türkiye önemli reformlara imza atıyor, hızlı bir kalkınma ivmesi yakalanmış, hızlanıyorsun uçuşa geçeceksin Çankaya’dan fren var. Kanunları onaylamakta ağırdan almalar, sanki CB değil de AYM başkanı. Görev süresince 87 ayda 65 yasa veto etti. Yurt dışı ilişkilerde en etkisiz ve en az yurt dışına çıkan düşük bir profil oldu. O vakitler siyasetten gelen Özal ve ya Demirel olsaydı Türkiye çok büyük mesafeler alırdı. Kısa ömürlü hükümetlerden, koalisyonlardan, illallah çeken Türkiye Ak Parti’yi tek başına iktidara getiriyor, bu sefer de keskin bir ANS freni ile engelleniyorsun.
Bütün bu olumsuzluklar, Türkiye’de parlamenter sistemin “şirpençe” gibi devlet idare çarkını durduran çıbanlarıdır. (Malum Yavuz Sultan Selim gibi kudretli bir hükümdar Şirpençeye yakalanmış ve ölmüştür.) Dikkat edin 1876 meşruti monarşi (Padişah ve Meclis yönetimi) ilan edildikten sonra idare mekanizması aksamaya başlamıştır. ABD ’de ilk başkan George Washington 1789 yılında göreve gelmişti Aradan 233 sene geçti. Şu anki başkan Biden ABD’de 46.başkandır. Biz 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyeti kurduk, ilk Cumhuriyet hükümeti 1 Kasım 1923 tarihinde göreve başladı. Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçtiğimiz 2018 yılına kadar Parlamenter sistemde 95 yılda tam 65 hükümet kurduk. Kurulan hükümetlerin surelerini (ömürlerini) aşağıdaki tabloda tasnif ettim. Bakınız ve “Altılı masanın” hortlatmak istediği Parlamenter Sistemin Hal-i pür-melâlini görün
16 Hükümet 6 aydan az (5 tanesi de 3 aydan az) sürmüştür,
17 Hükümet 6 aydan fazla bir yıldan az sürmüş
14 Hükümet 1 yıldan fazla 2 yıldan az sürmüş
07 Hükümet 2 yıldan fazla 3 yıldan az sürmüş
08 hükümet 3 yıldan fazla 4 yıldan az sürmüş
03 Hükümet 4 yıldan fazla süreli olmuştur. Demirel’in birinci hükümeti 4 yıl 7 gün
Özal’ın birinci hükümeti 4 yıl 8 gün Erdoğan’ın birinci hükümeti 4 yıl 5 ay 18 gün
Bu güne kadar 27 Genel seçim yaptık. 26 genel seçim, parlamenter sistemde yapılmıştır. İdeal olan hükümet sayısı 26 olması gerekir ki biz 65 hükümet kurduk
Bir aylık ve 25 günlük hükümetlerimiz oldu! Böyle bir ülkede istikrar olur mu? Altılı bir koalisyondan (gizlenenleri saymıyoruz) bu millete hayır gelir mi?
Şair değilim, aşağıdaki mısraları (mısra denirse) karalama olarak kabul ediniz
Altılı masanın 2023 Rüyası
Seçimin galibiyiz, koalisyonu kurduk,
Masa başı ayakta bakanlıklar bölüştük
Maliye hariciye maarif, Kemal senin,
Adliye dahiliye Ticaret, Meral senin
Diyanet işlerini verdik Temel emmiye,
Ahmet’e çevre düştü, Ulaştırma Ali’ye
Gizli ortak seslendi MSB bana kalsın,
Kuzey Irak, Suriye PKK vurulmasın
Gültekin’e vekillik verelimde sevinsin,
Dudak bükerse kırat, tekmele rahvan gitsin,
Biri seslendi dedi, seni tahta süngülü,
Senden başkan mı olur? siyasetin virgülü
Yaprak gibi titredim birden kendime geldim,
Yorgan üstümden düşmüş, bir tarafafım üşümüş,
Beştepeden Çankaya’ya taşınacaktım güya,
Gözlerim doldu taştı meğer gördüğüm rüya.